आपले सण, उत्सव आणि धार्मिक विधी हे केवळ करमणुकीचे साधन नसून, ते मानवाचा निसर्गाशी (Environment) आणि ईश्वराशी असणारा बंध दृढ करण्याचे पवित्र माध्यम आहेत. आपल्या सनातन वैदिक परंपरेत निसर्गालाच देव मानले गेले आहे — आपण नदीला 'माता' म्हणतो, वृक्षांमध्ये देवाचा वास मानतो आणि पृथ्वीची 'भूमीसूक्त' म्हणून पूजा करतो.
परंतु, आजच्या काळात आपल्या सण-उत्सवांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर विद्रुपीकरण (Distortion) शिरले आहे. धार्मिकतेची जागा उत्तानतेने, आवाजाच्या प्रदूषणाने आणि दिखाव्याने घेतली आहे. आजच्या विशेष ब्लॉगमध्ये आपण याच विद्रुपीकरणावर प्रकाश टाकणार आहोत आणि आपली मूळ शास्त्रशुद्ध, निसर्गपूरक पूजा पद्धती कशी असायला हवी, हे जाणून घेणार आहोत.
१. सण-उत्सवांमध्ये आलेले 'विद्रुपीकरण' काय आहे?
काही वर्षांपासून धर्म आणि भक्तीच्या नावाखाली खालील चुकीच्या प्रथा आपल्या समाजात वाढल्या आहेत:
- रासायनिक साहित्याचा अतिवापर: पूजेमध्ये नैसर्गिक फुलांऐवजी प्लास्टिकची फुले, रासायनिक अत्तर आणि भेसळयुक्त रंगांचा (उदा. रंगपंचमी किंवा गणेशोत्सवात) वापर वाढला आहे, ज्यामुळे पर्यावरणाची मोठी हानी होते.
- ध्वनी आणि प्रकाश प्रदूषण: शांतपणे मंत्र म्हणणे किंवा सात्त्विक भजन-कीर्तन करण्याऐवजी अत्यंत कर्णकर्कश डीजे (DJ) सिस्टीम आणि लेझर लाईट्सचा वापर केला जातो, जे मानवी आरोग्यासाठी आणि वास्तूच्या ऊर्जेसाठी घातक आहे.
- प्लॅस्टिक आणि कचऱ्याचे साम्राज्य: महाप्रसाद किंवा भंडारा विधीच्या वेळी प्लास्टिकच्या द्रोण, पत्रावळ्या आणि ग्लासेसचा वापर केला जातो, ज्यामुळे विधी संपल्यानंतर तीर्थक्षेत्रांवर किंवा वास्तूबाहेर कचऱ्याचे ढीग दिसतात.
धर्मशास्त्र सांगते की, ज्या पूजेमुळे निसर्गाला किंवा कोणत्याही सजीवाला त्रास होतो, ती पूजा देव कधीही स्वीकारत नाही.
२. 'निसर्गपूरक' (Eco-Friendly) पूजा म्हणजे काय? शास्त्रोक्त उपाय!
आपल्या ऋषीमुनींनी सांगितलेली मूळ वैदिक पूजा पद्धती १००% निसर्गपूरकच होती. तिचे पुनरुज्जीवन करण्यासाठी आपण खालील ४ सात्त्विक बदल आपल्या घरात केले पाहिजेत:
अ) शाडूची माती आणि नैसर्गिक रंग
गणेशोत्सव किंवा इतर मूर्ती पूजनात प्लॅस्टर ऑफ पॅरिस (POP) ऐवजी केवळ शाडूच्या मातीची मूर्ती वापरावी. मूर्ती रंगवण्यासाठी रासायनिक रंगांऐवजी हळद, कुंकू, अष्टगंध आणि पाना-फुलांपासून बनवलेले नैसर्गिक रंग वापरावेत, जेणेकरून विसर्जनानंतर पाण्याचे प्रदूषण होणार नाही.
ब) वनस्पती, पत्री आणि सेंद्रिय द्रव्ये
अभिषेकासाठी किंवा पूजेसाठी लागणारे घटक पूर्णपणे सेंद्रिय (Organic) असावेत. रासायनिक स्प्रे ऐवजी नैसर्गिक भीमसेनी कापूर, गाईच्या शेणापासून बनवलेली धूप आणि सुवासिक नैसर्गिक अत्तर (उदा. चंदन किंवा मोगरा) वापरावे. विधीमध्ये आंब्याची पाने, तुळस, दुर्वा, बेलपत्र आणि झेंडूच्या फुलांचाच वापर करावा.
क) 'गोमय' (गाईचे शेण) आणि नैसर्गिक दीप
घरात अखंड दिवा किंवा नंदादीप लावताना प्लास्टिक किंवा काचेच्या कृत्रिम दिव्यांऐवजी मातीचे दिवे किंवा गाईच्या शेणापासून (गोमय) बनवलेले नैसर्गिक दिवे वापरावेत. हे दिवे जळल्यानंतर त्यांची राख वनस्पतींसाठी उत्तम खत म्हणून काम करते.
ड) प्लास्टिकमुक्त महाप्रसाद
कुटुंबात किंवा समष्टी साधनेच्या वेळी (भजन/कीर्तन) महाप्रसादासाठी प्लास्टिक ऐवजी केळीची पाने, पत्रावळ्या किंवा पळसाच्या पानांचे द्रोण वापरावेत. यामुळे अन्नाची सात्त्विकता टिकून राहते आणि कचरा झाला तरी तो निसर्गात सहज विरघळतो.
निसर्गाचे रक्षण करणाऱ्या '१००% शुद्ध व सात्त्विक' साहित्याचे एकमेव ठिकाण!
आपल्या सणांचे विद्रुपीकरण थांबवणे आणि निसर्गपूरक पूजा करणे हे प्रत्येक हिंदू कुटुंबाचे कर्तव्य आहे. तुमच्या घरातील नित्य पूजा आणि मोठ्या उत्सवांसाठी लागणारे १००% इको-फ्रेंडली, रासायनिक प्रक्रिया विरहित आणि शुद्ध वेदोक्त साहित्य आमच्याकडे उपलब्ध आहे:
- १००% नैसर्गिक भीमसेनी कापूर आणि गोमय (गाईच्या शेणाची) धूप काठी
- रासायनिक रंग विरहित अस्सल जेजुरीचा भंडारा आणि नैसर्गिक कुंकू
- पूजेसाठी मातीचे सुबक दिवे आणि तुळशी/रुद्राक्षाच्या सिद्ध माळी
- वास्तूच्या शुद्धीकरणासाठी नैसर्गिक गोमूत्र अर्क आणि गंगाजल
चला, आपल्या सणांचे पावित्र्य राखूया आणि निसर्गाचे रक्षण करूया!