पूजा विधी मार्गदर्शक

१ पूजेपूर्वीची तयारी

पूजेला बसण्यापूर्वी खालील सर्व साहित्य एकत्र करून ताटात मांडून ठेवावे, जेणेकरून पूजेदरम्यान उठावे लागणार नाही आणि मन एकाग्र राहील.

• मुख्य वस्तूचौरंग किंवा पाट, लाल किंवा पिवळे सुती कापड, देवांची मूर्ती / फोटो.
• पूजा भांडीतांब्या (कलश), ताम्हण, पळी, पंचपात्र आणि समई / निरांजन.
• पवित्र जल व पंचामृतगंगाजल, शुद्ध दूध, दही, तूप, मध आणि साखर.
• नित्य साहित्यहळद, कुंकू, अक्षता (अखंड तांदूळ), अष्टगंध / चंदन आणि गुलाल.
• पवित्र धागे व वस्त्रकापसाची वस्त्रमाळ, जानवे (यज्ञोपवीत) आणि दोन विड्याची पाने व सुपारी.
• सुवासिक द्रव्येअगरबत्ती, धूप, कापूर आणि अत्तर.
• निसर्ग अर्पणताजी फुले, दुर्वा, तुळशीची पाने आणि आंब्याची पाने (कलशासाठी).
• नैवेद्यगूळ-खोबरे, फळे, पेढे किंवा घरी बनवलेला गोडाचा पदार्थ.

२ आवश्यक पूजा साहित्य व उपयोग

कोणत्याही सामान्य पूजेसाठी (सत्यनारायण, गणेश पूजन किंवा नित्य पूजा) हे साहित्य प्रामुख्याने वापरले जाते.

३ षोडशोपचार पूजा का करावी?

षोडशोपचार पूजा (१६ उपचारांची पूजा) ही हिंदू धर्मातील अत्यंत शास्त्रोक्त आणि महत्त्वाची पूजा पद्धती आहे. "षोडश" म्हणजे १६ आणि "उपचार" म्हणजे देवाची केली जाणारी सेवा किंवा आदरातिथ्य. आपल्या घरी येणाऱ्या एखाद्या अतिथीचा आपण जसा मान-सन्मान करतो, तसाच सर्वोच्च आदर देवतेला देणे म्हणजे षोडशोपचार पूजा होय.

• राजोपचार आणि आतिथ्य भाव

  देव हा आपल्या घरातील सर्वोच्च अतिथी आहे. त्याला आवाहन करण्यापासून ते निरोप देण्यापर्यंतच्या १६ पायऱ्यांमुळे मनात कृतज्ञता आणि शरणागती भाव निर्माण होतो.

• चित्तशुद्धी आणि एकाग्रता

  पूजेच्या प्रत्येक पायरीवर विशिष्ट मंत्र आणि क्रिया असतात. यामुळे विस्कळीत झालेले मन एकाग्र होते आणि मानसिक शांतता लाभते.

• सकारात्मक ऊर्जेची निर्मिती

  शंखनाद, घंटानाद, मंत्रोच्चार, धूप आणि दीप यामुळे घरातील नकारात्मक ऊर्जा नष्ट होऊन सात्त्विकता वाढते.

• पूर्णत्वाचा आनंद

  पंचोपचार (५ उपचार) पूजेपेक्षा षोडशोपचार पूजेला अधिक समृद्ध मानले गेले आहे. विशेष सण, व्रत किंवा उत्सवांमध्ये ही पूजा केल्याने व्रताचे पूर्ण फळ मिळते असा शास्त्रात विश्वास आहे.

४ सोळा उपचार — क्रम व कृती

पूजा सुरू करण्यापूर्वी स्वतः आचमन (तीन वेळा पळीने पाणी पिणे) करावे, प्राणायाम करावा आणि कपाळाला टिळा लावावा. त्यानंतर मुख्य १६ उपचारांना सुरुवात होते:

५ अंतिम दक्षिणा विधी आणि महत्त्व

हिंदू शास्त्रात "हिरण्यगर्भगर्भस्थं हेमबीजं विभावसोः" या सूत्राने दक्षिणेला अत्यंत महत्त्वाचे स्थान दिले आहे. पूजेमध्ये साहित्याची काही कमतरता राहिली असेल, किंवा मंत्रोच्चारात काही त्रुटी आली असेल, तर ती उणीव भरून काढण्यासाठी आणि पूजेला पूर्णत्व देण्यासाठी द्रव्य दक्षिणा दिली जाते.

दक्षिणा देण्याची अचूक पद्धत

1. १

   पूजेच्या शेवटी विड्याची दोन पाने घ्यावीत.

2. २

   त्या पानांवर एक अखंड सुपारी आणि तुमच्या इच्छेनुसार दक्षिणा (पैसे / नाणी) ठेवावी.

3. ३

   त्यावर थोडे पाणी आणि अक्षता शिंपडाव्यात.

4. ४

   दोन्ही हातांनी तो विडा देवाच्या चरणांजवळ अर्पण करावा आणि खालील संकल्प म्हणावा.

पूजेच्या शेवटी विड्याच्या पानावर दक्षिणा ठेवून खालील मंत्र किंवा भाव मनात ठेवून देवाला अर्पण करावी:

टीप: पूजा पूर्ण झाल्यावर ही दक्षिणा घरातील ब्राह्मणाला / पुरोहिताला दान करावी. जर पूजा गुरुजींकडून करून घेतली असेल, तर ही दक्षिणा पूजेनंतर सत्कारपूर्वक गुरुजींच्या हातावर ठेवून त्यांचे आशीर्वाद घ्यावेत.

६ पूजा विधी करताना यजमानाने पाळावयाचे शास्त्रोक्त नियम